HABERLER

Aziz Meker

( 1877)- (1941)

Bilim ve toplum adamı, diplomat ve yazar. 1877 yılında Kafkasya’da, bugünkü Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nin sınırları içinde bulunan Biberdkuace köyünde doğdu. Anadili Abazaca ve Adıgeceydi. Köyünde ve Batalpaşinsk (Çerkesk) kasabasında öğrenim gördü. Ailesinin Türkiye’ye hicret ederek Eskişehir yöresinde yerleşmesi üzerine öğrenimini İstanbul’da sürdürdü. Daha sonra Fransa’ya gönderilerek Tarım konusunda yüksek öğrenim gördü. İstanbul’da Halkalı Ziraat Okulu’nda öğretmenlik yaptı (1907).

Kafkas sürgünleri tarafından oluşturulan ve başka yerlerde de şubeler açan “Çerkes İttihad ve Teavün Cemiyeti”, “Şimali Kafkas Cemiyeti”, “Kafkasya İstiklal Komitesi”, “Türkiye’de Kuzey Kafkasya Siyasi Göçmenleri Komitesi” gibi örgütlerde aktif görevler üstlendi. İdeal arkadaşlarından Hüseyin Tosun (Vubıh) Beyle birlikte “Köylü Bilgi Cemiyeti”nin de kurucu ve yöneticileri arasında yer aldı (1914) ve bu derneğin yayınlarında rol oynadı. Tüm bu derneklerde konferanslar verdi, broşürler yayınladı.

Birinci Dünya Savaşı sırasında Mareşal Fuad Paşa’nın başkanlığındaki bir Kafkas delegasyonuna dahil olarak Viyana, Berlin, Lozan vb. Avrupa merkezlerinde Kafkasya bağımsızlık davası lehinde görüşmelere katıldı. Bu konuda broşürler ve çeşitli dergi ve gazetelerde yazılar yayınladı. Çeşitli devlet adamlarıyla, Cenevre’de sürgünde yaşamakta olan V. İ. Lenin’le görüştü. Mütareke döneminde yine İsmail Hakkı Berkok, Mustafa Butbay vb. kişilerin de yer aldığı bir kurul içinde Kafkasya’ya gönderilerek Dağıstan-Çeçenistan yörelerinde Kafkasya bağımsızlığı lehinde siyasi çalışmalar yaptı (1920).

Türkiye’ye dönüşünde Anadolu’daki kurtuluş hareketine katıldı. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Sovyet Rusya’ya gönderilen elçilik kurulunda Başkatip olarak görevlendirildi. Moskova’da Lenin, Çiçerin, Stalin ve diğer Sovyet devlet adamlarıyla yapılan politik görüşmelere katıldı (1922). Aynı kurulda görevli bulunan Mehmed Fuad Carım, Tahsin Rüştü ve diğer Kafkasyalı arkadaşlarıyla birlikte, bağımsız bir Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’nin kurulması ve sürdürülmesi yolundaki çabalara destek verdi. 1923 yılında Ankara’ya dönerek Ziraat Okulu’nda (Fakülte) profesör ve öğretim üyesi, Ziraat Enstitüsü’nde başkanlık, Tarım Bakanlığı’nda müsteşarlık görevlerinde bulundu. Adigece, Abhaz-Abazaca ve Türkçe’den başka Rusça, Fransızca ve Almanca’yı da iyi biliyordu. 1941 yılında Ankara’da öldü.

Profesör Aziz Meker’in, İstanbul’da, İsviçre, Almanya ve başka Avrupa ülkelerinde çıkan birçok gazetede Kafkasya’yı tanıtan ve Kafkas bağımsızlığını savunan makaleleri yayınlanmıştır. Tarım konusundaki eserleri ve bilimsel makalelerinden başka Kafkasya konusunda çeşitli dillerde yayınlanmış broşürleri de bulunmaktadır: “Kafkasya’nın Ahval-i İçtimaiye ve İktisadiyesine Dair Konferans” (İstanbul 1918), “Les Russes en Circassie, 1760-1864” (Ruslar Çerkesya’da 1760-1864, Fransızca, Berne 1919).

Yoruma kapalı.

Scroll To Top